دندان مصنوعی (پروتز دندانی): بازگرداندن لبخند و کارایی
دندان مصنوعی چیست؟
دندان مصنوعی (Denture) یا پروتز دندانی، یک وسیله متحرک یا ثابت است که برای جایگزینی دندانهای از دست رفته و بافتهای اطراف آن ساخته میشود. هدف از ساخت دندان مصنوعی، بازگرداندن توانایی جویدن، تکلم و زیبایی به افرادی است که یک یا چند دندان خود را از دست دادهاند. این پروتزها با پیشرفت علم مواد و تکنیکهای ساخت، امروزه بسیار طبیعیتر و راحتتر از گذشته شدهاند.
انواع دندان مصنوعی
دندان مصنوعی بر اساس تعداد دندانهای از دست رفته و نحوه قرارگیری در دهان به چند دسته اصلی تقسیم میشود:
- پروتز پارسیل (دست دندان پارسیل): برای افرادی استفاده میشود که تنها تعدادی از دندانهای خود را از دست دادهاند و هنوز دندانهای طبیعی در دهان دارند. این پروتز دارای یک پایه (پلاک) از جنس آکریل یا فلز است که دندانهای مصنوعی روی آن نصب شدهاند. گیرههایی (کلمر) به دندانهای طبیعی مجاور قلاب میشود تا پروتز را در جای خود ثابت نگه دارد.
- پروتز کامل (دست دندان کامل): برای افرادی ساخته میشود که تمام دندانهای یک فک (بالا یا پایین) یا هر دو فک را از دست دادهاند. این پروتز روی بافت لثه قرار میگیرد و با مکش (به خصوص در فک بالا) و عضلات صورت در جای خود حفظ میشود.
- پروتز ثابت (بریج یا پل): بریج یک یا چند دندان مصنوعی است که توسط روکش به دندانهای طبیعی مجاور (که به عنوان پایه تراشیده میشوند) متصل میشود. این پروتز ثابت است و بیمار نمیتواند آن را خارج کند.
- پروتز متکی بر ایمپلنت (Overdenture): یک روش مدرن و بسیار کارآمد که ترکیبی از دندان مصنوعی و ایمپلنت است. در این روش، چند ایمپلنت در استخوان فک کاشته میشود و سپس دندان مصنوعی (کامل یا پارسیل) روی این ایمپلنتها کلیک یا پیچ میشود. این کار باعث افزایش شدید ثبات و قدرت جویدن پروتز شده و از تحلیل رفتن استخوان فک جلوگیری میکند.
بیشتر بخوانید:
پروتز کامل متحرک: نکات مهم
پروتز کامل معمولاً ۴ تا ۶ هفته پس از کشیدن آخرین دندان ساخته میشود (پروتز معمولی) یا گاهی بلافاصله پس از کشیدن دندانها در همان جلسه به بیمار داده میشود (پروتز فوری). تطبیق با پروتز کامل جدید ممکن است کمی زمان ببرد:
- احساس جسم خارجی: در ابتدا احساس میکنید چیزی بزرگ در دهان دارید که طبیعی است.
- افزایش بزاق: به دلیل تحریک بافتها توسط پروتز، ترشح بزاق موقتاً زیاد میشود.
- مشکل در تکلم: ممکن است تلفظ برخی کلمات سخت باشد. با تمرین و بلند خواندن، این مشکل طی چند هفته برطرف میشود.
- مشکل در جویدن: بهتر است غذاها را به قطعات کوچک تقسیم کرده و از هر دو طرف دهان بجوید تا پروتز ثبات پیدا کند.
- نقاط زخم: ممکن است پروتز در برخی نقاط باعث ایجاد زخم و سوزش شود. در این موارد باید به دندانپزشک مراجعه کرد تا پروتز تنظیم (معمولاً با کوتاه کردن لبهها) شود.
مراقبت از دندان مصنوعی
مراقبت صحیح از دندان مصنوعی برای افزایش طول عمر آن و حفظ سلامت دهان ضروری است:
- تمیز کردن روزانه: دندان مصنوعی را هر روز با مسواک نرم مخصوص و آب خنک تمیز کنید (از آب داغ استفاده نکنید چون باعث تغییر شکل آن میشود). از خمیردندانهای معمولی که ساینده هستند، پرهیز کنید و از مایع دستشویی یا صابون ملایم استفاده نمایید.
- خیس نگه داشتن: وقتی دندان مصنوعی در دهان نیست، آن را در آب یا محلول مخصوص نگهدارنده قرار دهید تا خشک نشود و تغییر شکل ندهد.
- تمیز کردن دهان: حتی اگر تمام دندانهای خود را از دست دادهاید، باید روزانه لثهها، کام و زبان خود را با مسواک نرم یا گاز تمیز کنید تا پلاک میکروبی از بین برود.
- مراجعه منظم: سالی یک بار برای بررسی تطابق پروتز و سلامت بافتهای دهان به دندانپزشک مراجعه کنید. با گذشت زمان و تحلیل استخوان و لثه، پروتز لق میشود و نیاز به "لاینینگ" (آسترکشی مجدد) یا ساخت پروتز جدید پیدا میکند.
